Het creatief proces

Webdesigners en webdevelopers zijn creatievelingen. Je leest het goed, ook webdevelopers: met code kan je creatief zijn. De vraag is alleen “hoe kan je creatief” zijn. Voor iedereen ligt dit anders, maar creativiteit is niet makkelijk. Voor een stuk moet je het in je hebben, maar er is ook veel dat je kan leren. Een van de dingen die je kan leren is het creatief denkproces. Dit is niet door mij uitgevonden, dit is niet door mijn docenten uitgevonden, dit is niet door één iemand gemaakt, het is “ontstaan”.

Voor we kunnen beginnen met de uitleg rond dat denkproces is het nodig om te weten wat creativiteit precies is. De meest ruime definitie die te vinden valt is als volgt: “Creativiteit is patroondoorbrekend denken“. En in die definitie vinden we terug waarom creativiteit zo moeilijk is: het menselijk denksysteem haalt zijn kracht namelijk uit de stabiliteit van patronen en gewoonten. We moeten dat denksysteem dus doorbreken bij creatief denken.

Doelstellingen en mijlpalen

Doelstellingen

De bedoeling van dit artikel is om jullie bewust te laten worden van je eigen creatief denkproces, want creativiteit wordt soms verward met inspiratie, en in het artikel zal (hopelijk) duidelijk worden wat het verschil is tussen beide termen. Tegelijk is het de bedoeling dat je het creatief denkproces zal kunnen sturen zodat je uiteindelijk eindigt met het meest originele project.

Mijlpalen

Om bovenstaande doelstellingen te kunnen bereiken moet je volstaan aan enkele voorwaarden:

• Je houding: sommige stellingen kunnen vreemd overkomen, maar “minds are like parachutes- they only function when open“;
• Methode en technieken: Het creatief proces is een PROCES: “Stick to the plan and everything will be allright;
• Inspiratie: durf je laten inspireren door ALLES, zelfs door de bananenschil op de hoek;

Hoe verloopt het proces?

Het creatief proces bestaat uit vier fasen:

• Startfase = Analysefase:
  Je analyseert de opdrachtstelling, dat is natuurlijk het makkelijkst als je die schriftelijk ontvangt: dan kan je hem afprinten en met een markeerstift belangrijke woorden aanduiden. Je stelt vragen voor jezelf: “Wat willen de klanten?” “Wat wil ik bereiken?”,…
  Op het einde van de startfase stel je een eisenpakket op waaraan het project moet voldoen.
• Divergeren:
  Dit is het moeilijkste, maar tegelijk ook het belangrijkste gedeelte van het proces: Je zorgt dat je niet één idee hebt, maar 10 of 20 of 100 of 500 ideeën (5 is een absoluut minimum, en dat enkel bij kleinere projecten). Over iedere mogelijkheid werk je verder. Verder in dit artikelen zullen hulpmiddelen worden besproken voor het uitdiepen van je creativiteit. Een belangrijk hulpmiddel is filosofisch nadenken: “Kan je een boom zien als een kapstok? Of net omgekeerd, de kapstok die ik wil gebruiken, zou ik die niet vervangen door een boom?”.
• Convergeren:
  Uit de 500 ideeën die je hebt schrap je wat je niet wil uitwerken, en dat blijf je doen tot je maar één idee overhoud. Tijdens dit proces moet je wel rekening houden dat je uit de 500 ideeën nog kan combineren.
• Uitvoeren:
  Het idee die je hebt gekozen tijdens het convergeren werk je uit.

De 5-minutenregel

Veel mensen (ook ik) hebben moeite om zich te houden aan deadlines. Meestal komt dat omdat men te lang bezig is met één fase uit het project, voor iedereen is dit persoonlijk anders. Daarom heeft men de 5-minuten regel in het leven geroepen. Stel dat je nu een opdracht krijgt die binnen 5 minuten moet opgeleverd worden, dan mag je 1 minuut bezig zijn met de analyse, 2 minuten met het divergeren, 1 minuut met het convergeren en de laatste minuut gebruik je voor het uitvoeren.

Bovenstaand moet je kunnen omzetten in reële tijd: een project die 5 weken mag duren is één week analyse, twee weken divergeren, één week convergeren en één week uitvoeren. Hou je daar ook ongeveer aan: één dag analyseren en dan 3 weken divergeren zal je minder vooruit helpen. Ook al denk je de opdracht volledig geanalyseerd te hebben: doe het nog eens opnieuw.

Bovenstaand is natuurlijk sterk theoretisch: als je een week tijd hebt om te analyseren, en op zaterdagnamiddag merk je dat je ieder woord 30 keer hebt omgedraaid, hebt opgeschreven en geassocieerd met 20 andere woorden, dan kan je natuurlijk wel beginnen met divergeren. Maar zoiets zal nog niet kunnen op een woensdag (veronderstellende dat je de opdracht op maandag hebt gekregen).

Divergeren

Zoals daarnet gesteld is divergeren de moeilijkste, doch de belangrijkste stap in het proces. Iets meer uitleg en hulp is dus op zijn plaats.

5 geboden

Het volgen van de 5 geboden zal geen ideeën op zich opleveren, maar ze zullen wel helpen om ruim te gaan:

1. Stel je oordeel uit: zeg niet direct: “neen dat is het niet”, maar schrijf het idee op, werk het eventueel verder uit, en misschien kom je tot iets beter.
   Zeg ook niet direct van “Ja, dat is het”, want als je de rest van je ideeên nog niet hebt ge-exploreerd, dan weet je niet of het eerste idee beter was;
2. Geef extra aandacht aan naieve en absurde, vreemde ideeën: “minds are like parachutes- they only function when open“;
3. Lift mee in de ideeen van anderen;
4. Geen hiërarchie: het is niet omdat een idee hoger voorkomt dat het beter of slechter is;
5. Wees open binnen de creatieve groep.

Mindmapping

Iedereen heeft hopelijk al een mindmap gemaakt in zijn leven. Voor wie de term niet echt begrijpt: een mindmap is eigenlijk een woord spin: Je start centraal met een bepaald woord en associeert alles die in je opkomt met dat bepaalde woord. Uit die associaties kan je inspiratie putten. Dit is een vrij basic techniek.

Er zijn heel wat tools op het internet te vinden om mindmaps te maken. Voor Macgebruikers is het programma “MindNode” aan te raden. Het is echter slim om eens weg te gaan van het digitale en je mindmap op papier of op een markerboard uit te werken.

Superheld

Dit is een vrij leuke techniek: maak jezelf tot een imaginaire of een bestaande superheld (James Bond, Superman, Spiderman, Je teddybeer,…) en probeer vanuit het oog van die superheld en zijn krachten nieuwe ideeën op te doen. Wat jij niet kan, dat kan een superheld wel. Deze oefening is het leukst als je in groep brainstormt.

Observeren & merged viewpoint

Werk vanuit het standpunt van de gebruiker. Bovenstaande techniek is handig om ideeën op te doen, maar ook om een flowchart van je applicatie op te stellen. Denk na, als jij de site niet hebt gemaakt, en je komt terecht op een pagina: wat zou je doen, waar zou je klikken. Op die manier kan je heel wat te weten komen.

SCAMMPERR

Scammperr is een checklist die helpt bij het aanpassen van een bestaand product naar iets origineels, dit kan je ook toepassen op webdesign: hoe vernieuw je iets, hoe vertaal je iets materieels naar iets digitaals. Een belangrijk punt om over na te denken zijn de tekortkomingen en de extra voordelen van het digitale tegenover het analoge.

S - Substitute - components, materials, people
C - Combine - mix, combine with other assemblies or services, integrate
A - Adapt - alter, change function, use part of another element
M - Magnify - Make it enormous, longer, higher, overstated, added features
M - Modify - increase or reduce in scale, change shape, modify attributes (e.g. colour)
P - Put to another use
E - Eliminate - remove elements, simplify, reduce to core functionality
R - Rearrange - change the order, interchange components, change the speed or other pattern.
R - Reverse - turn inside out or upside down.

INNOWIZ

Bovenstaande opsomming is slechts een kleine greep uit de vele duizenden technieken die je kan gebruiken om ideeën op te doen. Wees zelf creatief (mind the word choice ) en zoek creatieve ideeën om je creatieve ideeën uit te breiden.
Innowiz is een site die is opgezet om creativiteit te stimuleren. Voor wie meer wil weten over het hoe en wat: hier valt er meer te lezen. Als je het overzicht bekijkt zie je de 4 stappen van het creatief proces terug. Weliswaar in Engelse termen (Analyse = Problem Definition; Divergeren = Idea Generation; Convergeren = Idea Selection; Uitvoeren = Idea Communication (naar de klant toe)).

Als je de cards bij Idea generation vind zal je heel wat technieken die hierboven opgesomd zijn terug vinden (niet alle). Je vind er ook links naar leuke online tooltjes om je creativiteit uit te breiden. Mijn favorieten zijn onder andere de moodstream en Google Sets.

Convergeren

Kiezen is nooit leuk, en een gezegde die klopt: “kiezen is verliezen“. Enkele tips om te kunnen kiezen:

1. Hou je doel voor ogen, en zorg dat je het eisenpakket uit de analysefase bij de hand hebt;
2. Kies met lef;
3. Vertrouw op je intuïtie;
4. Kies voor datgene dat je wil uitwerken en datgene dat je energie geeft;

Op http://www.innowiz.be zijn er ook weer wat hulpmiddelen te vinden om je keuze te maken.

Dit Artikel

Dit artikel is geschreven door Mattijs De Smedt, met behulp van notities die gemaakt zijn tijdens de theorielessen “Creativiteit” van Devine en mag niet gekopieerd of gepubliceerd worden zonder toestemming van de auteur.

Interesse

Deze blogposts intresseren je misschien ook:

Review: Illusive 1, contempory illustration and its context